Silvar
← Blog

Meer AI, minder sturing: zo maak je van losse experimenten een werkbaar AI-beleid

Het AI-Trendonderzoek 2026 laat zien dat organisaties AI vaker ad hoc gebruiken en minder vaak volgens beleid, en dat terwijl toezicht op AI-geletterdheid mogelijk is. Zo zet je als mkb'er in een middag de basis neer.

Bureau met losse notities aan de ene kant en een geordende stapel kaarten aan de andere kant

Bij veel bedrijven gaat het zo: één collega ontdekt dat ChatGPT een offerte sneller op papier krijgt. Een ander laat Copilot notulen samenvatten. Weer een ander plakt een klantmail in een gratis tool om een antwoord te laten schrijven. Het werkt allemaal, en niemand heeft er ooit afspraken over gemaakt. Uit nieuw Nederlands onderzoek blijkt dat dit patroon breder speelt dan je zou denken. Het gebruik van AI groeit, maar de sturing erop neemt af.

Wat het AI-Trendonderzoek 2026 laat zien

Berenschot en Nyenrode presenteerden op 23 september 2026 in Breukelen de resultaten van het AI-Trendonderzoek 2026, onder het veelzeggende thema ‘Eerst strategie, dan pas AI’. Half oktober verschenen de cijfers in de vakpers, en die laten een opvallende tegenstelling zien.

  • Enthousiasme groeit: driekwart van de respondenten vindt AI-gebruik inmiddels wenselijk, tegenover 65% een jaar eerder.
  • Ad-hocgebruik stijgt: van 32% naar 38%.
  • Gebruik op basis van beleid daalt: van 27% naar 19%.
  • Visie op papier groeit wel: 83% zegt een leidende visie op AI te hebben, tegen 74% in 2025.
  • Opleiding blijft achter: 37% biedt medewerkers geen AI-opleiding aan.

Er zijn ook verschillen per sector. In de dienstverlening zegt bijna 40% AI al structureel in te zetten, in de industrie is dat 20%. Bij de overheid is het gebruik ten opzichte van 2025 zelfs gedaald. AI wordt vooral gebruikt voor operationele ondersteuning en speelt zelden een rol in strategische besluiten. De verantwoordelijkheid komt steeds vaker bij de IT-afdeling te liggen.

Een kanttekening hoort erbij. Aan het onderzoek deden iets meer dan 200 respondenten mee, en een flink deel komt uit de publieke sector en de gebouwde omgeving. Het is dus geen representatief beeld van het mkb. De kern zal veel ondernemers toch bekend voorkomen: meer gebruik, minder sturing.

Waarom dit juist nu telt: AI-geletterdheid

De timing maakt het onderwerp extra actueel. Artikel 4 van de Europese AI-verordening vraagt organisaties om te werken aan de AI-geletterdheid van hun mensen. Die plicht geldt sinds februari 2025, en sinds 2 augustus 2026 mogen toezichthouders erop controleren. Volgens verschillende bronnen geldt dit ook als je alleen kant-en-klare tools gebruikt, zoals ChatGPT of Microsoft Copilot.

Over de precieze invulling zijn de bronnen niet eensgezind. Kennisdomein meldt dat artikel 4 op 27 juli 2026 is vervangen door een lichtere versie. Volgens die versie gaat het om maatregelen die de ontwikkeling van AI-geletterdheid ondersteunen, zonder dat een bepaald niveau gegarandeerd moet zijn. Over sancties lopen de berichten uiteen. De ene bron noemt boetes tot 15 miljoen euro of 3% van de wereldwijde jaaromzet. Een andere bron stelt dat het Nederlandse concept voor de uitvoeringswet vooral kiest voor een last onder dwangsom, en dat dit concept nog niet in werking is. Dezelfde bron meldt dat de regels voor hoog-risico-AI zijn uitgesteld naar 2 december 2027. Ons advies: controleer de actuele stand bij officiële bronnen, zoals de Autoriteit Persoonsgegevens. Over één ding zijn alle bronnen het wel eens: aantoonbaar werk maken van AI-geletterdheid is verstandig.

Een AI-beleid op één A4

Berenschot geeft in zijn Strategie Trendsonderzoek 2026 een helder advies. Regel wie eindverantwoordelijk is, bouw veiligheidschecks in, hanteer een duidelijk kader voor AI-gebruik door medewerkers en toets regelmatig of dat werkt. Voor een mkb-bedrijf hoeft dat geen lijvig document te zijn. Eén A4 met vijf onderdelen is al een flinke stap.

Leeg A4-vel met vijf gekleurde tabjes als symbool voor een beknopt AI-beleid
  1. Eigenaar: wie is eindverantwoordelijk voor AI-gebruik? Leg dat bij één persoon neer. Het hoeft niet per se iemand van IT te zijn, als diegene het overzicht houdt.
  2. Goedgekeurde tools: welke tools mogen gebruikt worden, met welk soort account? Een zakelijke licentie biedt vaak andere afspraken over data dan een gratis versie.
  3. Rode lijnen voor gegevens: wat mag er nooit in? Denk aan persoonsgegevens van klanten, medische informatie, wachtwoorden en vertrouwelijke contracten.
  4. Korte training per rol: een verkoper heeft andere kennis nodig dan iemand van de administratie. Behandel per rol wat AI goed kan, waar het de mist ingaat en hoe je uitkomsten controleert.
  5. Vastleggen en evalueren: noteer wie welke training heeft gevolgd en kijk elk kwartaal of de afspraken nog kloppen met de praktijk.

Begin klein, maar begin

Het onderzoek laat ook zien dat een visie op papier iets anders is dan beleid in de praktijk. Een A4 die in een la verdwijnt, verandert niets. Begin daarom bij wat er al gebeurt. Vraag je team welke tools ze gebruiken en waarvoor. Je ontdekt dan meestal twee dingen. Er zijn toepassingen die zo goed werken dat je ze structureel wilt maken, bijvoorbeeld bij documentverwerking of het beantwoorden van klantvragen. En er zijn gewoonten waar je liever vandaag dan morgen een afspraak over maakt.

Van ad hoc naar structureel gaat het dus niet door meer tools aan te schaffen. Het gaat om bewuste keuzes: waar levert AI echt iets op, en onder welke voorwaarden?

Bij Silvar werken we dagelijks met AI, en we helpen mkb-bedrijven om losse experimenten om te zetten naar toepassingen die betrouwbaar in hun bestaande processen passen. Wil je eens sparren over waar AI in jouw bedrijf zinvol is, en hoe je dat netjes regelt? Ruben denkt graag met je mee.

Bronnen

Gemaakt met Startspot — bouw je eigen site in minuten